Мемлекеттік күзет қызметіне ескертусіз қару қолдануға рұқсат берілді

Елімізде күштік құрылымдардың қызметін реттейтін заңнамалық құжаттарға ауқымды өзгерістер енгізілуде. Жаңа құжат ведомствоішілік ішкі регламенттерді оңтайландырып қана қоймай, дағдарыстық жағдайларда қызметкерлердің құқықтарын айтарлықтай кеңейтеді.

Заң жобасында қоғам талқысына ең көп түскен бөлім — Мемлекеттік күзет қызметі туралы заң болды. Құжаттағы күш қолдану мен қару қолдану тәртібін реттейтін 4-тарау толығымен қайта жазылған. Мамандардың пікірінше, бұл түзетулер төтенше жағдайлар кезінде жедел әрі тиімді шешім қабылдауға мүмкіндік бермек.

Ескертусіз қару қолдану. 10-баптың 3-тармағында террористерге қарсы арнайы операция аймағында қызметкерлердің дене күшін, арнайы құралдарды, қару мен әскери техниканы ескертусіз және шектеусіз қолдану құқығы бекітілген. Жаңа түзетулер Мемлекеттік күзет қызметі әскерилерінің құқықтық қорғанысын айтарлықтай күшейтеді. Егер күш пен қару қолдану әрекеттері төнген шабуылдың сипаты мен қауіптілік деңгейіне сай келсе, қызметкерлер келтірілген моральдық, материалдық және физикалық зиян үшін жауапкершіліктен толық босатылады. Сонымен қатар шұғыл жағдайда штаттық қаруы болмаса, әскерилерге қауіптің бетін қайтару үшін кез келген қолда бар затты пайдалануға ресми түрде рұқсат етіледі.

Басқа ведомстволарға да тарату. Егер МКҚ күзет шараларына ІІМ, ҰҚК, Қарулы күштер немесе азаматтық қорғау органдары қызметкерлерін тартса, онда оларға да осы тараудағы барлық жеңілдік (соның ішінде ескертусіз ату және қудалаудан қорғану) автоматты түрде қолданылады.

Ұшқышсыз аппараттарға қарсы әрекет. Қызметке күзетілетін объектілер аумағында және күзет іс-шаралары аймақтарында дрондар арқылы әуе кеңістігін бұзуды тоқтату құқығы берілді.

«Арнайы мемлекеттік органдар туралы» заңға енгізілген түзетулер дағдарыс жағдайларында ҰҚК мен МКҚ-ны басқару қағидаларын түбегейлі өзгертіп, жедел шешім қабылдаудың жаңа тетігін енгізеді. Ендігі жерде соғыс қимылдары, төтенше жағдайлар мен антитеррорлық операциялар кезінде басшыларға жеделдікті арттыру үшін ауызша бұйрық беру құқығы берілмек (15-бап, 5-тармақ). Дегенмен, бұл бұйрықтар 24 сағаттан кешіктірілмей жазбаша түрде рәсімделуі тиіс және ол құжат ресми бекітілген сәттен бастап барлық құқықтық жауапкершілік заңсыз бұйрықты орындаған қызметкерден тікелей бұйрық берген басшыға ауысады. Сонымен қатар бұл реформа Ұлттық қауіпсіздік комитетінің ішкі міндеттерін нақтылап, ведомствоның сыртқы аренадағы позициясын айтарлықтай күшейтеді. Жаңа заң аясында шетелдегі Қазақстан өкілдіктеріндегі ҰҚК ресми өкілдері мен олардың көмекшілері дипломатиялық мәртебеге ие болып, өздерінің әскери шендеріне сай жалақысы мен ерекше қызметтік үстемақыларын толық сақтайды. Мұнымен қоса, төтенше жағдайлар мен әлеуметтік сипаттағы дағдарыстар кезінде шұғыл әрі тиімді әрекет етуге тұрақты дайындықты қамтамасыз ету ведомствоның заң жүзіндегі басты міндеттерінің бірі болып бекітілді.

Заң шығарушылар елдегі экстремизмге қарсы іс-қимыл құралдарын айтарлықтай кеңейтіп, бірнеше процессуалдық және салалық заңдарға маңызды өзгерістер енгізді. Егер бұған дейін заңнамада тек экстремистік сипаттағы «әкелінетін, басылып шығарылатын және дайындалатын» материалдар ғана бақылауға алынса, жаңа түзетулер бұл тізімді «тасымалданатын және сақталатын» деген ұғымдармен толықтырды.  Экстремистік немесе террористік белгілері бар материалдарды тасымалдау немесе сақтау фактісі де оларды тәркілеуге және сот жауапкершілігіне негіз болады.

Жаңа құжат кадрлық бақылаудың мүлдем жаңа тетігін енгізе отырып, елдегі идеологиялық профилактика шараларын айтарлықтай күшейтеді. Заң аясында арнайы мемлекеттік органдар үшін Президенттік кадрлық резерв құрылып, жоғары лауазымдарға үміткерлер тізімі мен оны қалыптастыру тәртібін тікелей Мемлекет басшысы айқындайтын болады. Сондай-ақ экстремизмге қарсы іс-қимыл міндеттері мемлекеттік органдарға нақты бөлініп берілді: Цифрландыру министрлігі киберқауіпсіздік бағытына жауап берсе, білім беру министрліктері енді тек мектептерде ғана емес, діни оқу орындарында да антитеррорлық тәрбие бағдарламаларын енгізуге міндеттеледі.

Реформаның заңдық күшіне ену мерзімі де нақты белгіленген. Ресми деректерге сәйкес, бұл ауқымды өзгерістерді қамтитын заң жобасы алғашқы ресми жарияланған күннен бастап күнтізбелік алпыс күн өткеннен кейін толықтай күшіне енетін болады.