Ұлттық банк елді қымбат ақша кезеңінен шығарып жатыр: Бұл әрбір қазақстандыққа қалай әсер етеді?

AMarkets компаниясының талдаушысы Асхат Смағұлов Ұлттық банктің ақша-кредит саясаты ел экономикасына және қазақстандықтардың күнделікті өміріне қалай әсер ететінін түсіндірді.

Инфляция төмендегенімен, баға арзандаған жоқ

2026 жылғы қыркүйекте Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3%-ды құрады. Тамызда бұл көрсеткіш 9,8%, ал 2025 жылғы қыркүйекте 12,9% болған.

Алайда инфляцияның төмендеуі тауарлар мен қызметтердің арзандағанын білдірмейді. Бұл — бағаның бұрынғыға қарағанда баяу өсуі.

Соңғы бір жылда азық-түлік тауарлары орта есеппен 8,5%-ға, азық-түлік емес тауарлар 11%-ға, ақылы қызметтер 8,9%-ға қымбаттады.

Халықтың табысы да өскен. 2026 жылдың екінші тоқсанында жан басына шаққандағы орташа номиналды ақшалай табыс айына 263 691 теңгеге жетті. Бір жылдағы өсім 11,2% болғанымен, инфляцияны есепке алғанда нақты табыс небәрі 0,7%-ға артқан.

Бұл дегеніміз — қазақстандықтардың табысы көбейгенімен, оның едәуір бөлігі күнделікті шығындардың өсуін өтеуге жұмсалады.

Қымбат ақша кезеңі аяқталып келе ме?

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 2026 жылдың басындағы 18%-дан қыркүйекте 16,25%-ға дейін төмендетті. Бұл ақша-кредит саясатын біртіндеп жеңілдету белгісі болғанымен, кредиттер бірден арзандайды деген сөз емес.

Жоғары базалық мөлшерлеме қарыз алуды қымбаттатып, тұтынушылық сұранысты тежейді. Бұл инфляцияны төмендетуге көмектеседі. Бірақ оның кері әсері де бар: бизнеске дамуға қаражат тарту қиындайды, ал халық ірі сатып алулар мен кредит алуды кейінге қалдыруы мүмкін.

Ал мөлшерлемені тым жылдам төмендету сұранысты қайта күшейтіп, бағаның өсуіне әкелуі ықтимал. Сондықтан Ұлттық банк инфляцияны тежеу мен экономикалық белсенділікті қолдау арасында тепе-теңдік сақтауға тырысады.

Базалық мөлшерлеме қазақстандықтардың өміріне қалай әсер етеді?

Кредит алушылар үшін. Базалық мөлшерлеменің төмендеуі жаңа кредиттердің құнына уақыт өте келе әсер етуі мүмкін. Бірақ банктердің пайыздық мөлшерлемесі автоматты түрде дәл осындай көлемде төмендемейді. Оған банктің шығындары, тәуекелдері және өзге де факторлар ықпал етеді. Ал мөлшерлемесі бекітілген қолданыстағы кредиттің ай сайынғы төлемі, әдетте, өзгеріссіз қалады.

Депозит иелері үшін. Базалық мөлшерлеме төмендеген сайын жаңа депозиттер бойынша ұсынылатын кірістілік те біртіндеп азаюы мүмкін. Сондықтан салымшылар номиналды табыспен қатар, инфляцияны ескергендегі нақты кірісті де назарда ұстауы керек.

Мысалы, депозит жылына 14% табыс әкелсе, ал инфляция 9,3% болса, нақты кірістілік шамамен 4,3 пайыздық тармақты құрайды.

Кәсіпкерлер үшін. Қаржыландыру құнының төмендеуі бизнеске инвестиция салуға және жұмысын кеңейтуге қолайлы жағдай қалыптастыруы мүмкін. Алайда бұл өзгеріс бірден жүзеге аспайды.

Қарапайым тұтынушылар үшін. Негізгі мәселе — күнделікті шығындар мен табыстың арақатынасы. Егер инфляция баяулап, нақты табыс тұрақты өсе бастаса, халықтың сатып алу қабілеті біртіндеп жақсаруы мүмкін.

Алдағы уақытта не күтіледі?

Ұлттық банктің болжамы бойынша, 2026 жылы инфляция 9–11% аралығында болуы мүмкін. Ал 2027 жылға арналған болжам — 6,5–8,5%.

Бұл базалық мөлшерлемені одан әрі төмендетуге мүмкіндік беруі ықтимал. Дегенмен шешімдер инфляцияның нақты динамикасына және экономикадағы жағдайға байланысты қабылданады.

Қорытынды: базалық мөлшерлеменің төмендеуі — ақша біртіндеп арзандай бастағанының белгісі. Бірақ бұл кредиттердің бірден қолжетімді болатынын немесе тауар бағасының төмендейтінін білдірмейді. Халық экономикалық жағдайдың жақсарғанын нақты табысы бірнеше тоқсан қатарынан өмір сүру құнынан жылдам өскен кезде ғана сезіне алады.